TAM LONG ĐẠO: BIỂU TƯỢNG VÀ ẨN DỤ

Ngày xửa ngày xưa, theo truyền thuyết của Unova, từng tồn tại một Pokemon duy nhất mang tên Rồng Nguyên Thủy [Original Dragon]. Nó đã cùng hai vị hoàng tử song sinh xây dựng nên một vương quốc hùng mạnh. Rồi một ngày, hai người không còn chung quan điểm về con đường mình nên đi. Một người tin vào Hiện Thực [Truth], người còn lại theo đuổi Lý Tưởng [Ideals]. Đứng giữa hai niềm tin trái ngược ấy, con rồng không thể lựa chọn cả hai. Cuối cùng, nó tách thành Reshiram và Zekrom. Phần cơ thể còn lại trở thành Kyurem.

Trọng tâm của truyền thuyết này nằm ở sự chia tách. Từ một sinh vật thống nhất, ba thực thể khác nhau xuất hiện, mỗi thực thể giữ lại một phần của bản thể ban đầu. Điều này khiến bạn liên tưởng ngay đến Sáng Thế Thần [Pokemon of Myth], những Pokemon được xem là hiện thân cho các yếu tố nền tảng của vũ trụ, cũng được cho là tách ra từ chính cơ thể của Arceus. Thời gian vận hành theo nhịp tim của Dialga, không gian giãn nở theo hơi thở của Palkia, còn Giratina duy trì sự cân bằng giữa vật chất và phản vật chất. Chúng đại diện cho các trạng thái tồn tại của vật chất: Dialga ở thể rắn, Palkia ở thể lỏng, và Giratina ở thể khí.

Trong một cuộc phỏng vấn, Ken Sugimori từng cho biết Reshiram và Zekrom được tạo ra như hai thái cực đối lập trên rất nhiều phương diện, chứ không riêng gì màu sắc.

Chỉ cần nhìn ngoại hình là có thể nhận ra ngay lập tức. Reshiram mang những đường cong mềm mại, tạo cảm giác thanh thoát và nhẹ nhàng. Zekrom thì ngược lại, cơ thể đầy những khối giáp vuông vức, nặng nề và mạnh mẽ. Ngay cả cách đọc tên cũng gợi nên hai cảm giác khác nhau. “Reshiram” đọc lên khá trơn và mềm. “Zekrom” lại nhiều phụ âm cứng, nghe chắc và dứt khoát hơn. Còn “Kyurem” giống như đứng ở giữa. Tên của nó mở đầu bằng âm cứng nhưng kết thúc nhẹ hơn, như thể chính cách phát âm cũng phản ánh bản chất lưng chừng của nó. Và màu xám chủ đạo của Kyurem cũng là gam màu nằm giữa hai màu trắng và đen.

Từ cách xây dựng ấy, rất nhiều người liên tưởng bộ ba rồng Unova với khái niệm Âm và Dương (陰陽) trong triết học phương Đông. Theo Đạo giáo, thế giới vận hành nhờ sự tồn tại của những cặp đối lập luôn song hành với nhau: trời và đất, ngày và đêm, tĩnh và động, nam và nữ. Không có mặt nào tồn tại độc lập. Mỗi bên chỉ thật sự có ý nghĩa khi có bên còn lại.

Điều đặc biệt là âm và dương không phải hai trạng thái bất biến. Trong âm luôn có một phần của dương, và trong dương cũng luôn có một phần của âm. Đó là lý do trên biểu tượng Thái Cực Đồ (太極圖) luôn có một chấm trắng nằm trong phần đen và một chấm đen nằm trong phần trắng. Thế giới không ngừng vận động và chuyển hóa. Một dòng sông hiền hòa có thể trở thành cơn lũ dữ. Ánh sáng và bóng tối thay đổi chỉ bằng cái quay đầu. Chính sự chuyển hóa ấy mới tạo nên cân bằng. Nếu nhìn theo góc độ đó, chủ đề của Pokemon Black & White gần như là một phiên bản hiện đại của tư tưởng âm dương.

Reshiram tượng trưng cho Hiện Thực, còn Zekrom tượng trưng cho Lý Tưởng. Hai vị hoàng tử đều tin con đường mình lựa chọn mới là đáp án đúng để đưa vương quốc phát triển, và niềm tin ấy khiến Rồng Nguyên Thủy bị phân tách. Mâu thuẫn này cũng gợi nhớ đến thần thoại La Mã về cặp song sinh Romulus và Remus. Họ cùng đặt nền móng cho thành Rome nhưng cuối cùng lại đối đầu vì bất đồng trong việc trị vì. Tương tự, hai vị hoàng tử của Unova cũng đã cùng nhau xây dựng tòa thành, thứ mà sau này chỉ còn là Di Tích Đáy Biển [Abyssal Ruins]. Cuối cùng, sự đối lập giữa Hiện Thực và Lý Tưởng vẫn đẩy họ vào chiến tranh, kết cục tương tự Romulus và Remus (khác ở chỗ là trong Pokemon không ai bị chết).

Nếu chỉ theo đuổi Lý Tưởng mà bỏ qua Hiện Thực, con người rất dễ trở nên cực đoan và mù quáng. Ngược lại, nếu chỉ chấp nhận Hiện Thực mà không còn Lý Tưởng, con người sẽ mất đi động lực để thay đổi. Hiện Thực và Lý Tưởng vốn không sinh ra để phủ nhận nhau. Chúng chỉ thật sự trọn vẹn khi cùng tồn tại, giống như âm và dương.

Giờ nhìn lại thiết kế của hai Pokemon nhé.

Cả Reshiram lẫn Zekrom đều mang hệ Rồng nên có thể gây sát thương siêu hữu hiệu lên nhau. Nhưng hệ phụ của chúng lại là Lửa và Điện, hai hệ không khắc chế trực tiếp. Tổng chỉ số của cả hai cũng bằng nhau, đều là 680. Khác biệt chỉ nằm ở việc phân bổ chỉ số: Reshiram thiên về Công Đặc Biệt [Special Attack], còn Zekrom thiên về Công Vật Lý [Attack]. Hai Pokemon sở hữu sức mạnh ngang nhau, chỉ khác ở cách phát huy sức mạnh.

Việc gán hệ phụ cho chúng cũng mang nhiều ý nghĩa. Reshiram mang hệ Lửa. Lửa có thể soi sáng, sưởi ấm, nhưng cũng có thể thiêu rụi mọi thứ. Hiện Thực cũng vậy. Nó giúp con người nhìn rõ bản chất của thế giới, nhưng đôi khi lại phơi bày những điều không ai muốn đối mặt.

Zekrom mang hệ Điện. Điện là năng lượng của sự vận động. Dòng điện chỉ tồn tại khi các điện tích liên tục dịch chuyển, cũng giống như Lý Tưởng luôn thôi thúc con người thay đổi hiện thực thay vì chấp nhận nó. Một tia sét đúng thời điểm hoàn toàn có thể tạo ra lửa. Theo một nghĩa nào đó, Lý Tưởng nếu được theo đuổi đến cùng cũng có thể trở thành Hiện Thực. Điều đó cũng được phản ánh qua tên độc chiêu của cả hai: Ngọn Lửa Giao Thoa [Fusion Flare], Sấm Sét Giao Thoa [Fusion Bolt].

Cả 2 đều sở hữu động cơ khổng lồ ở phần đuôi. Cụ thể thì đuôi Reshiram là một động cơ phản lực, trong khi Zekrom giống một tua-bin phát điện. Khi kích hoạt đông cơ, chúng sẽ bước vào trạng thái Công Suất Tối Đa [In Overdrive Mode], biến Reshiram thành một lò phản lực nóng rực, còn Zekrom giống như một nhà máy phát điện cao thế. Đây cũng là cách Game Freak hợp lý hóa hai đặc tính riêng của chúng: Tăng Áp Hỏa Thiêu [Turboblaze] và Điện Thế Nghìn Tỷ [Teravolt].

Lửa và điện đều gắn liền với sự chuyển động của năng lượng. Ngược lại, băng là trạng thái có nhiệt năng rất thấp, nơi chuyển động của các phân tử giảm xuống mức tối thiểu và tiến gần đến Độ Không Tuyệt Đối [Sheer Cold], cũng là tên một chiêu thức mà Kyurem có thể học được. Sau khi con Rồng bị chia làm 3 phần, Reshiram mang theo ngọn lửa của Hiện Thực, Zekrom mang theo dòng điện của Lý Tưởng, còn Kyurem chỉ còn lại lớp vỏ lạnh giá, trống rỗng.

Thiết kế của Kyurem cũng phản ánh rất rõ hình tượng đó. Cơ thể nó gầy guộc, artwork thường vẽ theo kiểu bất đối xứng, nhiều phần như chưa phát triển hoàn chỉnh và bị băng giá bao phủ. Tất cả tạo cảm giác về một sinh vật vẫn còn dang dở, như thể chỉ còn lại chiếc vỏ ảm đạm sau khi sức sống đã rời đi. Vì thế, Kyurem luôn khao khát hợp nhất với Reshiram hoặc Zekrom, tìm lại ngọn lửa của Hiện Thực hay dòng điện của Lý Tưởng để tiến thêm một bước đến hình dạng ban đầu của con Rồng Nguyên Thủy năm xưa.

Ngay cả bìa game cũng thể hiện ý tưởng âm dương này. Reshiram, Pokemon Bạch Dương [Vast White Pokemon], lại xuất hiện trên bìa Pokemon Black. Ngược lại, Zekrom, Pokemon Hắc Âm [Deep Black Pokemon], lại đứng trên bìa Pokemon White. Cách sắp đặt ấy khiến người ta liên tưởng đến Thái Cực Đồ, nơi trong âm luôn có dương và trong dương luôn có âm. Lưu ý là trong văn hóa Đông Á, “dương” không chỉ gắn với nam tính mà còn mang nhiều sắc thái như: ánh sáng, sự ấm áp, sự sống và tính chủ động,… Vì vậy, việc Reshiram được xếp về phía dương không mâu thuẫn so với vẻ ngoài nữ tính của nó.

Còn Kyurem lại là một trường hợp đặc biệt. Không ít người cho rằng nó tượng trưng cho Vô Cực (無極) trong Đạo giáo, bởi vẻ ngoài lạnh lẽo, trống rỗng và dường như đứng ngoài sự đối lập giữa Hiện Thực và Lý Tưởng. Thế nhưng, nếu đối chiếu với định nghĩa Đạo giáo, cách lý giải này vẫn còn nhiều điểm chưa hợp lý.

Theo Đạo giáo, Vô Cực là trạng thái nguyên sơ của vũ trụ trước khi mọi sự vật được phân hóa. Từ Vô Cực sinh ra Thái Cực, rồi Thái Cực mới tiếp tục phân thành âm và dương. Nói cách khác, Vô Cực là một chỉnh thể hoàn chỉnh, còn âm và dương chỉ là hai mặt xuất hiện sau này.

Đặt truyền thuyết Unova bên cạnh thì rõ ràng Rồng Nguyên Thủy mới là hình tượng gần với Vô Cực nhất. Sau biến cố ấy, Reshiram và Zekrom mới mang ý niệm về hai thái cực đối lập. Kyurem chỉ là phần thân xác còn sót lại sau cuộc phân ly. Thế nên nó luôn tìm cách hợp nhất với Reshiram hoặc Zekrom để trở thành Bạch Kyurem [White Kyurem] hoặc Hắc Kyurem [Black Kyurem] để hoàn thiện hơn.

Nếu triết lý âm dương giải thích được vì sao Rồng Nguyên Thủy phân thành hai thái cực đối lập, nhưng nó vẫn chưa trả lời được một câu hỏi quan trọng: Kyurem rốt cuộc tượng trưng cho thứ gì? Để lý giải điều đó, có lẽ chúng ta cần nhìn sang một hệ thống tư tưởng khác của phương Tây: Thuật giả kim (Alchemy).

Trong suy nghĩ ngày nay, giả kim thường gắn liền với việc biến chì thành vàng. Thế nhưng, với nhiều nhà giả kim thời Trung Cổ, mục tiêu của giả kim không chỉ là tạo ra vàng, mà còn là tìm hiểu bản chất của vật chất và quy luật chuyển hóa của tự nhiên. Để giải thích điều đó, họ cho rằng mọi sự vật đều được cấu thành từ ba nguyên lý cơ bản, gọi là Tria Prima (Tam Nguyên): Mercury, Sulphur và Salt.

Trong đó, Mercury và Sulphur luôn xuất hiện như một cặp đối cực. Chúng thường được nhân cách hóa thành hai con rồng đang đối đầu, cắn đuôi nhau hoặc quấn lấy nhau thành vòng Ouroboros, biểu trưng cho hai lực lượng trái ngược nhưng không thể tách rời.

Sophic Mercury (Thủy Ngân Triết Học) tượng trưng cho sự biến đổi. Nó luôn vận động, thích nghi và sẵn sàng chuyển hóa. Vì thế, Mercury thường gắn với tinh thần, trực giác và khả năng tiếp nhận thế giới. Trong nhiều minh họa giả kim, con rồng Mercury có màu trắng, thân hình thanh mảnh cùng đôi cánh lớn, tạo cảm giác như một sinh vật sinh ra để bay lượn trên bầu trời.

Ngược lại, Sophic Sulphur (Lưu Huỳnh Triết Học) tượng trưng cho ý chí và bản sắc. Nó đại diện cho sự ổn định, kiên định và bản lĩnh giữ vững chính mình. Nếu Mercury quyết định khả năng thay đổi, thì Sulphur quyết định sự thay đổi ấy sẽ hướng về đâu. Bởi vậy, con rồng Sulphur thường được khắc họa với thân hình đồ sộ, màu sắc sẫm và dáng vẻ nặng nề, vững chắc.

Pokemon tất nhiên không sao chép nguyên mẫu ấy, nhưng tinh thần đối lập vẫn được giữ lại trong thiết kế của Reshiram và Zekrom. Reshiram sở hữu thân hình mềm mại, phủ lớp lông trắng, đôi cánh gần như hòa vào hai chi trước như chim, khiến tổng thể gợi nhớ đến hình tượng con rồng Mercury. Trong khi đó, Zekrom được bao phủ bởi lớp giáp đen dày, thân hình rắn chắc và đôi cánh tách biệt khỏi cơ thể, mang dáng vẻ của một sinh vật bò sát đầy sức nặng, khá tương đồng với rồng Sulphur.

Nếu chỉ có Mercury và Sulphur vẫn chưa đủ để tạo nên một chỉnh thể. Đó là lý do Sophic Salt (Muối Triết Học) xuất hiện. Cũng như Mercury và Sulphur, Salt không đơn thuần là muối. Nếu Mercury là tinh thần, Sulphur là ý chí, thì Salt chính là phần vật chất dung chứa cả hai nguyên lý ấy. Nó không nghiêng về bên nào, mà tồn tại để kết nối hai đối cực thành một thể thống nhất.

Đến đây, vai trò của Kyurem trở nên dễ hiểu hơn. Kyurem tồn tại như một vật chứa có thể kết nối với cả hai. Chính vì vậy, Reshiram và Zekrom không bao giờ hợp nhất trực tiếp với nhau. Muốn trở về cùng một chỉnh thể, chúng luôn phải thông qua vật chứa là Kyurem, giống như Mercury và Sulphur chỉ có thể dung hòa khi có Salt làm cầu nối.

Nhưng trong giả kim, tập hợp đủ Mercury, Sulphur và Salt vẫn chưa phải điểm kết thúc. Đó mới chỉ là điều kiện để bắt đầu Magnum Opus (Đại Công Trình). Một trong những giai đoạn quan trọng nhất của hành trình này là Coniunctio (Sự Hợp Nhất), thường được minh họa bằng hình ảnh vua và hoàng hậu, hoặc mặt trời và mặt trăng hòa làm một (cũng là concept của Gen 7, khi rãnh mình viết sau). Đích đến cuối cùng là Philosopher’s Stone (Hòn Đá Triết Gia), biểu tượng cho trạng thái viên mãn tuyệt đối.

Theo Pokemon Black 2 & White 2, Kyurem được cho là có nguồn gốc từ Long Thạch (Dragon Stone), một tồn tại tương tự Quang Minh Thạch [Light Stone] của Reshiram và U Minh Thạch [Dark Stone] của Zekrom. Nếu như các viên đá này vốn từng là một thể thống nhất trước khi 3 thực thể xuất hiện thì dễ dàng liên tưởng ngay đến Hòn Đá Triết Gia trong giả kim.

Tuy nhiên, Game Freak chưa bao giờ để người chơi thật sự khôi phục con Rồng Nguyên Thủy. Bạch Kyurem và Hắc Kyurem chỉ là sự hợp nhất giữa Kyurem với một trong hai đối cực mà thôi. Có lẽ vì vậy mà con Rồng Nguyên Thủy đến nay vẫn chỉ tồn tại trong truyền thuyết, giống như Hòn Đá Triết Gia trong giả kim: luôn là mục tiêu cuối cùng, nhưng họ chưa bao giờ đạt tới.

Một chi tiết thú vị là trò chơi không bao giờ cho phép người chơi sở hữu đồng thời Bạch Kyurem và Hắc Kyurem trong cùng một file lưu. Dù có nhiều Kyurem, Reshiram hay Zekrom, Nêm DNA vẫn chỉ có thể duy trì một trạng thái hợp nhất tại một thời điểm. Muốn tạo dạng hợp nhất còn lại, người chơi buộc phải tách Kyurem hiện có trước.

Theo Pokedex của HOME, Kyurem có khả năng nhìn thấy tương lai mà Hiện Thực hoặc Lý Tưởng sẽ dẫn đến, rồi bảo vệ tương lai ấy. Nếu nhìn theo hướng đó, Kyurem giống như đang đứng ở ngã ba đường, chờ người anh hùng đưa ra lựa chọn. Có lẽ vì vậy mà nó được gọi là Pokemon Ranh Giới [Boundary Pokemon], cũng như học được chiêu Tấn Công Ba Hệ [Tri-Attack]. Dù tồn tại hai khả năng, cuối cùng người anh hùng vẫn chỉ có thể chọn một, cũng giống như trò chơi không bao giờ cho phép Bạch Kyurem và Hắc Kyurem cùng tồn tại.

Sau các sự kiện của Black 2 & White 2, N đã trao lại Reshiram hoặc Zekrom. Đó giống như khoảnh khắc cậu chấp nhận rằng cả Hiện Thực lẫn Lý Tưởng đều không thể giải thích trọn vẹn thế giới. Những điều Ghetsis dạy cậu là dối trá, nhưng cách nhìn quá lý tưởng của chính cậu cũng chưa phải đáp án cuối cùng. Cũng như Kyurem, N vẫn còn một hành trình phải đi để trưởng thành hơn.

Có lẽ vì thế mà mình luôn mong, nếu Unova có một bản remake, giả sử Pokemon Gray chẳng hạn. Đích đến cuối cùng không phải để khôi phục Rồng Nguyên Thủy, mà là kể câu chuyện về N và Kyurem cùng nhau trưởng thành. Thử tưởng tượng nếu chúng ta vào vai N, thì chúng ta sẽ được nghe tiếng nói của mọi Pokemon trong suốt cuộc hành trình. Chỉ riêng điều đó thôi cũng đã đủ để một tựa game như vậy trở nên thật hấp dẫn rồi, giống như Pokopia vậy.

Và nếu một ngày nào đó Game Freak thật sự để Rồng Nguyên Thủy xuất hiện, mình nghĩ nó sẽ mang hệ Rồng/ Thường. Nếu vẫn giữ hệ Lửa hay Điện thì đồng nghĩa với việc nó đã mang dấu vết của sự phân hóa thành Hiện Thực và Lý Tưởng, trong khi Rồng Nguyên Thủy phải tồn tại trước khi sự phân hóa ấy diễn ra. Hệ Thường cũng khá phù hợp, bởi đây là hệ mặc định trong Pokemon, không gắn với một nguyên tố cụ thể, tương tự Arceus trước khi sử dụng các Phiến Thạch [Plates]. Mình cũng không nghĩ Rồng Nguyên Thủy sẽ là một sinh vật ba đầu hay đơn thuần là sự chắp vá giữa Reshiram, Zekrom và Kyurem. Ngược lại, nó có lẽ sẽ giống một Kyurem ở hình thái nguyên vẹn hơn, phản ánh đúng trạng thái trước khi mọi đối cực được sinh ra.