Quái Thú Ultra là nhóm Pokemon đến từ Không Gian Ultra [Ultra Space] – một chiều không gian nằm ngoài thế giới quen thuộc. Ngay từ nền tảng ý tưởng, UB đã được xây dựng quanh khái niệm “loài xâm lấn” (invasive species), một chủ đề đặc biệt phù hợp với bối cảnh Alola, vì vùng đất này vốn được lấy cảm hứng từ quần đảo Hawaii. Hawaii là quần đảo biệt lập giữa Thái Bình Dương, nơi nhiều hệ sinh thái tiến hóa trong điều kiện tách biệt. Chính sự biệt lập ấy khiến chúng đặc biệt nhạy cảm trước các loài ngoại lai. Khi một sinh vật từ nơi khác được đưa vào môi trường mới, nó có thể không có thiên địch, cạnh tranh với loài bản địa hoặc sinh sôi quá nhanh, từ đó phá vỡ cân bằng vốn có.
Game Freak lấy hiện tượng này rồi đẩy lên một cấp độ khác: nếu một loài xâm lấn đã đáng sợ, điều gì sẽ xảy ra khi thứ xâm nhập không còn đến từ một lục địa khác, mà đến từ một chiều không gian hoàn toàn khác?
Đó chính là Quái Thú Ultra. Chúng không chỉ là “ngoại lai” theo nghĩa thông thường, chúng thực sự không thuộc về thế giới Pokemon luôn. Ngoại hình của chúng cố tình đi ngược quy tắc hình thái quen thuộc: tỷ lệ kỳ quặc, cấu trúc giống sinh vật nhưng không hoàn toàn là sinh vật, nói chung là nhìn phát biết ngay không phải Pokemon, giống kiểu một thứ không nên tồn tại ở đây nhưng bằng cách nào đó đã xuất hiện.
Có thể nhìn toàn bộ nhóm Ultra Beast như một thiết kế gồm ba lớp:
- Yếu tố ngoài hành tinh: mỗi UB gợi nhắc đến một hình tượng quen thuộc của văn hóa khoa học viễn tưởng.
- Yếu tố xâm lấn: mỗi UB được ghép với một loài xâm lấn ngoài đời thực, hoặc rộng hơn là những thứ nhân tạo làm thay đổi hệ sinh thái.
- Nghịch lý thiết kế: UB thường lấy một thứ mà chúng ta vốn đã có định kiến rồi đảo ngược nó.
Chính lớp những ý tưởng này đã khiến UB có cảm giác rất khác Pokemon thông thường.
1. NIHILEGO (UB-01 Symbiont)
Yếu tố ngoài hành tinh
Nihilego mang một trong những mô-típ kinh điển nhất của khoa học viễn tưởng: sinh vật ký sinh có khả năng xâm nhập và thao túng vật chủ. Pokédex mô tả nó tiết ra độc tố tác động lên hệ thần kinh, khiến vật chủ mất kiểm soát và hành động theo bản năng cực đoan. Nghe quen không? Đúng rồi, nó gợi nhớ đến Xenomorph trong Alien, sinh vật ngoài hành tinh xâm nhập cơ thể con người rồi biến vật chủ thành một phần trong vòng đời của mình. Nhưng Nihilego khác ở chỗ là nó không giết vật chủ. Nó vẫn giữ vật chủ sống, để tiếp tục điều khiển, thậm chí là dung hợp với con mồi.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Nihilego được dựa trên loài sứa đốm trắng, Phyllorhiza punctata. Loài này có nguồn gốc từ vùng biển Australia, nhưng đã trở thành loài ngoại lai tại Hawaii và nhiều vùng biển khác. Sứa trôi theo tàu thuyền và dòng hải lưu đến vùng biển mới. Khi đã tới nơi, chúng gần như không có thiên địch vì cơ thể chúng gần như không có dinh dưỡng, ăn vào cũng chẳng bổ béo gì. Thế nên chúng sinh sôi rất nhanh chóng, dù chúng cũng chẳng có não nhưng vẫn săn mồi được nhờ sở hữu tế bào chuyên biệt có thể gây tê liệt con mồi khi vô tình chạm vào.
Nghịch lý thiết kế
Nihilego mang hệ Độc/Đá. Hệ Độc thì dễ hiểu với một sinh vật có độc tố. Nhưng hệ Đá mới là lạ. Cơ thể trong suốt của Nihilego gợi liên tưởng đến thủy tinh hoặc pha lê, mà những vật chất này được tạo ra từ khoáng vật có nguồn gốc từ đá. Một sinh vật vốn mềm mại, trôi vô định như sứa, giờ lại được đứng chung với thứ cứng như đá và biết chủ động thao túng con mồi.
2. BUZZWOLE (UB-02 Absorption)
Yếu tố ngoài hành tinh
Buzzwole lấy hình tượng “big bug”, một trong những mô-típ lâu đời nhất của dòng phim quái vật. Ví dụ điển hình là phim Them! (1954), kể về loài kiến khổng lồ do bức xạ hạt nhân. Côn trùng bình thường vốn đã có thể gây hại rồi nhưng khi bị phóng đại lên kích thước khổng lồ, chúng tất nhiên trở thành mối đe dọa không thể đối phó bằng cách thông thường được nữa. Các vệt đen trên cơ thể Buzzwole giống hệt kiểu shading trong comic siêu anh hùng, mà comic này cũng là một series có bối cảnh đa vũ trụ.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Buzzwole được dựa trên loài muỗi hổ châu Á, Aedes albopictus, một trong những loài côn trùng xâm lấn nguy hiểm nhất thế giới. Nó có nguồn gốc từ châu Á, nhưng đã lan rộng khắp các châu lục. Muỗi hổ châu Á lan theo hàng hóa. Nó có thể sinh sản trong những vật chứa nước do con người tạo ra như chậu cây, lốp xe, hoặc các vật dụng bỏ ngoài trời. Và nó cũng là vector truyền sốt xuất huyết, Zika, chikungunya. Tại Hawaii, muỗi được xếp vào nhóm loài xâm lấn gây tác động sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng.
Nghịch lý thiết kế
Muỗi thật thì nhỏ bé, mảnh khảnh, dễ dàng bị đập chết bằng tay. Buzzwole thì khổng lồ, cơ bắp, tràn đầy sức mạnh, ở ngoài đời gặp con côn trùng to cỡ này chắc xỉu sớm. Ngoài ra, Buzzwole mang nhiều nét giống muỗi đực, mà ngoài đời, muỗi đực không hút máu, chỉ muỗi cái mới hút máu để phục vụ sinh sản. Thế nhưng Buzzwole lại biết hút máu, cứ như muỗi cái vậy. Đúng là nghịch lý!
3. PHEROMOSA (UB-02 Beauty)
Yếu tố ngoài hành tinh
Nếu Buzzwole đại diện cho “big bug”, thì Pheromosa đi theo hướng ngược lại: nó cao, mảnh khảnh, trắng toát, thanh lịch và di chuyển với tốc độ cực cao. Ngoại hình này gợi rõ hình tượng grey alien trong văn hóa đại chúng, thường được mô tả là sinh vật ngoài hành tinh cao gầy, da nhợt nhạt, đầu to, mắt đen lớn. Hình tượng grey alien xuất hiện từ vụ Roswell năm 1947, và trở thành hình tượng alien phổ biến nhất thế kỷ 20.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Pheromosa được dựa trên loài gián Mỹ, Periplaneta americana. Dù tên là “gián Mỹ”, thực tế loài này có nguồn gốc từ châu Phi và Trung Đông, sau đó được con người đưa tới nhiều nơi khác nhau. Gián không cần môi trường tự nhiên. Nó sống trong nhà, trong cống, trong bất kỳ không gian nào con người tạo ra. Nó thích nghi tốt, di chuyển nhanh và sinh sản mạnh. Vì thế tại Hawaii, gián có mặt ở mọi nơi có con người sinh sống.
Nghịch lý thiết kế
Game Freak gần như xóa sạch hình ảnh con gián khỏi Pheromosa. Gián thường gắn với sự bẩn thỉu, đáng sợ và ghê tởm, nay được tái sinh thành một sinh vật ám ảnh sự sạch sẽ. Pheromosa có vẻ đẹp kiêu sa, dáng đi của một người mẫu, cơ thể thanh mảnh, chuyển động duyên dáng. Thứ khiến chúng ta ghê sợ ở thế giới này, lại có thể trở thành thứ đẹp đẽ ở một thế giới khác.
4. XURKITREE (UB-03 Lighting)
Yếu tố ngoài hành tinh
Xurkitree trông như một bó dây điện được bện lại thành sinh vật sống. Nó cắm chân và đuôi xuống đất để hút điện, giống như một loài thực vật kỳ lạ ngoài hành tinh lấy năng lượng từ lòng đất. Và nếu xem cái đuôi của nó như chiếc chân thứ ba, hình dáng Xurkitree gợi liên tưởng đến tripod – cỗ máy ba chân trong The War of the Worlds. Tác phẩm này đặt nền móng cho thể loại xâm lược ngoài hành tinh trong văn hóa đại chúng.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Xurkitree được phủ đầy đèn LED, trên đầu có ngôi sao Moravian, và nó hút điện từ lòng đất lẫn nhà máy điện, nhìn chẳng khác gì một cây Giáng Sinh. Xurkitree gợi nến sự xâm lấn của hạ tầng nhân tạo vào tự nhiên. Khi điện khí hóa lan rộng, dây điện bắt đầu xuất hiện dày đặc trong các thành phố, rồi kéo dài ra tới các vùng nông thôn. Những đường dây nhân tạo chằng chịt dần trở thành một phần của cảnh quan, như một tấm lưới nhân tạo đang phủ lên thiên nhiên. Xurkitree còn gợi liên tưởng tới cây si siết cổ, strangler fig. Loài cây này phát triển quanh cây chủ, tạo ra một hệ thống rễ chằng chịt đến mức cuối cùng chiếm lĩnh toàn bộ không gian của cây chủ. Dù cây chủ vẫn đứng đó, nhưng đã bị bóp nghẹt từ lâu.
Nghịch lý thiết kế
Dây điện vốn là vật thể vô tri, sản phẩm của công nghệ con người. Nhưng Game Freak lại biến chúng thành một cơ thể thực vật sống. Nó không phải cây, nhưng nó hành xử như cây, như kiểu sự sống giả tạo, được sinh ra từ chính hạ tầng nhân tạo.
5. CELESTEELA (UB-04 Blaster)
Yếu tố ngoài hành tinh
Dễ nhận ra Celesteela có nguồn cảm hứng từ công chúa Kaguya trong Taketori Monogatari, hay Truyện người đốn tre. Kaguya được tìm thấy bên trong một thân tre khi còn là đứa trẻ, sau đó tiết lộ rằng nàng đến từ Mặt Trăng, và cuối cùng trở về Mặt Trăng. Đây là một trong những câu chuyện cổ nổi tiếng nhất của Nhật Bản về một nhân vật có nguồn gốc ngoài Trái Đất.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Tre là hình ảnh rất phù hợp với chủ đề xâm lấn. Một khi đã trồng xuống đất, nhiều loài tre có thể lan mạnh thông qua hệ thống thân rễ, và rất khó kiểm soát. Người Việt có câu: “Trước trồng tre, sau trồng cây, gia đình xui xẻo, tài lộc thất thoát.” Ý nói không nên trồng tre trước nhà, vì bộ rễ của tre rất khỏe, phát triển nhanh và lan rộng mạnh mẽ dưới lòng đất. Nếu trồng sát nhà, rễ tre có thể làm nứt vỡ nền sân, phá hủy lớp lát nền, thậm chí ảnh hưởng đến móng nhà, khiến gia chủ tốn kém chi phí sửa chữa. Tuy nhiên, không phải mọi loài tre đều được xem là loài xâm lấn theo nghĩa sinh thái học nghiêm ngặt. Nhưng hình ảnh một thứ đã bén rễ thì rất khó loại bỏ vẫn rất phù hợp với định nghĩa này. Celesteela có tập tính cũng khớp với cây tre ngoài đời. Nó được cho là tự chôn sâu dưới lòng đất sau khoảng 200 năm, trước khi dần dần phát triển và trồi lên. Điều này phản chiếu khá chính xác vòng đời thật của tre. Khi mới trồng, tre không mọc thẳng lên ngay. Trong nhiều năm đầu, nó tập trung phát triển ngầm dưới đất. Nhưng khi bộ rễ đã đủ mạnh và đủ rộng, tre mới bắt đầu vươn lên với tốc độ mọc cực nhanh, có loài có thể cao thêm cả mét trong một ngày.
Nghịch lý thiết kế
Kaguya-hime vốn là hình ảnh của một nàng công chúa mặc kimono thanh nhã, mảnh mai và nhẹ nhàng. Celesteela thì hoàn toàn ngược lại. Nó bự tổ chẳng, nặng nề, và có cấu trúc cơ khí cứng nhắc, cứ như một cỗ máy phóng khổng lồ hơn là một sinh vật sống.
6. KARTANA (UB-04 Blade)
Yếu tố ngoài hành tinh
Một mảnh giấy bình thường có thể làm xước hoặc cắt tay. Nhưng một tấm giấy có thể chém xuyên qua mọi vật chất cứng rắn thì rõ ràng đã vượt xa logic vật lý quen thuộc. Chỉ có một lời giải thích: đây chỉ có thể là giấy ngoài hành tinh thôi. Kartana còn gắn với yếu tố tâm linh. Trong văn hóa Nhật có khái niệm shikigami. Người Nhật tin rằng khi cắt và gấp giấy thành hình người hoặc hình thú, rồi âm dương sư đọc thần chú để truyền linh lực vào đó, từ một tờ giấy vô tri, nó biến thành một sinh thể có thể cử động, báo cáo, thậm chí chiến đấu.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Giấy dẫn chúng ta trở về với cây cối, đặc biệt là tre và các nguồn nguyên liệu thực vật dùng để sản xuất giấy. Nếu Celesteela là câu chuyện về cây tre lan rộng, thì Kartana có thể được hiểu là kẻ chặt tre vô tội vạ. Con người chặt cây để lấy gỗ, sản xuất giấy, tạo ra bao bì và vô số sản phẩm dùng một lần. Sau khi hoàn thành mục đích, chúng trở thành rác thải, và tiếp tục xuất hiện trong các hệ sinh thái. Đến mức hiện nay, không còn bất kỳ vùng nước nào trên hành tinh không bị nhiễm vi nhựa, kể cả máu của con người. Vì vậy, Kartana chính là sự sự xâm lấn của vật chất nhân tạo vào tự nhiên.
Nghịch lý thiết kế
Kartana lấy cảm hứng từ nghệ thuật gấp giấy Origami, thứ vốn gắn liền với sự khéo léo và cái đẹp. Giấy cũng là vật chất mỏng manh, mềm mại và dễ bị xé rách. Kartana đã đảo ngược tất cả. Nó trở thành một sinh vật cực kỳ nguy hiểm, với vũ khí sắc bén có thể chém xuyên mọi thứ.
7. GUZZLORD (UB-05 Glutton)
Yếu tố ngoài hành tinh
Guzzlord giống như một sinh vật ngoài hành tinh đến thế giới Pokémon chỉ để tiêu thụ mọi thứ. Nó sở hữu hai chiếc càng lớn, liên tục càn quét mọi thứ vào miệng. Trong Pokédex, nó được mô tả có thể ăn cả núi, thậm chí ăn cả các công trình nhân tạo. Đây là hình ảnh rất quen thuộc của dòng phim quái vật ngoài hành tinh: một sinh vật khổng lồ xuất hiện, không có mục đích gì khác ngoài việc phá hủy và nuốt chửng nền văn minh. Ví dụ điển hình là The Blob (1958) – sinh vật ngoài hành tinh đến Trái Đất và tiêu thụ mọi thứ trên đường đi của nó. Guzzlord còn được lấy cảm hứng từ hố đen, thứ hấp thụ vô hạn, nhưng không ai biết vật chất đã đi về đâu.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Guzzlord là hiện thân của sự xâm lấn tiêu dùng. Con người có lòng tham không đáy. Họ khai thác triệt để nguồn tài nguyên: lấy đất đai, chặt cây cối, tiêu thụ năng lượng, và biến vật chất tự nhiên thành sản phẩm. Một hệ sinh thái bị tiêu thụ từng phần, cho đến khi chẳng còn gì để lại. Ý tưởng này càng được khẳng định khi nơi sống của nó là Khu Phế Ốc Ultra [Ultra Ruin], được cho là thành phố Hau’oli trong tương lai từ một chiều không gian khác. Guzzlord không chỉ là mối đe dọa của hiện tại. Nó là hình ảnh phản chiếu của một tương lai, nơi con người không biết tiết kiệm nguồn tài nguyên, và rồi bị chính lòng tham của mình ăn sạch mọi thứ.
Nghịch lý thiết kế
Guzzlord mang một nghịch lý sinh học: tiêu thụ mà không chuyển hóa. Nó ăn gần như không ngừng nghỉ, nhưng lại không có nơi để thải ra. Mọi thứ đi vào, nhưng không ai biết cuối cùng chúng biến mất ở đâu. Giống như một hố đen quỷ dị, hút mọi thứ vào, để lấp đầy một khoảng trống không bao giờ được lấp đầy.
8. STAKATAKA (UB-05 Assembly)
Yếu tố ngoài hành tinh
Stakataka được tạo thành từ khoảng 150 cá thể xếp chồng lên nhau, không có một lõi trung tâm duy nhất, và toàn bộ khối đó vận hành như một “bức tường”. Điều này gợi liên tưởng đến khái niệm hive mind trong mô-típ phim về người ngoài hành tinh, tức ý thức cá nhân bị hòa vào hành vi tập thể, từng phần riêng lẻ vô nghĩa, chỉ có tổng thể mới là mối đe dọa. Chẳng hạn như Borg trong phim Star Trek, mỗi cá thể gọi là Drone, không có danh tính riêng, tất cả kết nối thành một ý chí duy nhất. Một Drone thì không đáng sợ nhưng nếu là tập thể Borg thì không thể ngăn cản.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Nghịch lý thiết kế
Gạch là vật liệu trơ, cố định, không có khả năng tự di chuyển. Stakataka lại biến cả một bức tường gạch thành một sinh vật có thể tự tổ chức, tự vận động và phản ứng với môi trường. Tường thành vốn là biểu tượng của sự bảo vệ, con người xây dựng chúng để ngăn chặn kẻ thù bên ngoài. Nhưng Stakataka lại là bức tường săn mồi từ chính bên trong.
9. BLACEPHALON (UB Burst)
Yếu tố ngoài hành tinh
Nguyên mẫu ngoài hành tinh của Blacephalon trỏ thẳng đến Pennywise trong It. Cả hai đều là thực thể vũ trụ đến từ một chiều không gian khác. Cả hai đều mang hình dạng chú hề. Và cả hai đều vận hành theo cùng một kịch bản: giả vờ vô hại để dụ mục tiêu mất cảnh giác, rồi bất ngờ gây sợ hoặc bùng nổ, sau đó hút cạn sinh lực của nạn nhân. Chưa hết, hình dạng thật của Pennywise trong nguyên tác được mô tả là một khối ánh sáng hỗn loạn xoáy – thứ mà bất kỳ ai nhìn thẳng vào đều phát điên. Còn Blacephalon, phần đầu của nó cũng là một quả cầu ánh sáng có thể xoay tròn.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Blacephalon có thể liên hệ với bồ công anh. Khi hoa bồ công anh trưởng thành, đầu hoa biến thành một quả cầu trắng chứa vô số hạt. Chỉ cần một luồng gió, hạt sẽ bung ra tứ phía. Quá trình này, về mặt thị giác, rất giống cảnh Blacephalon cho nổ đầu để giải phóng các mảnh năng lượng. Bồ công anh đúng là thường được xếp vào nhóm cỏ dại xâm lấn. Nó có nguồn gốc từ lục địa Á-Âu, hiện đã lan khắp toàn cầu, được liệt vào loài cỏ hại trong nông nghiệp và làm vườn ở nhiều nơi. Nó không hủy diệt hệ sinh thái, nhưng nó cực kỳ thành công trong việc chiếm lĩnh những môi trường do con người tạo ra, chẳng hạn bãi cỏ nhân tạo và khu đô thị.
Nghịch lý thiết kế
Blacephalon kết hợp hai hình ảnh vốn được tạo ra để mang lại niềm vui: chú hề và pháo hoa, rồi biến chúng thành công cụ hủy diệt. Chú hề sinh ra để gây cười. Nhưng theo thời gian, nó còn gây sợ, vì không ai biết đằng sau lớp trang điểm ấy đang là biểu cảm gì. Con người thường sợ thứ mình không thể đọc được. Đó là lý do evil clown trở thành một mô-típ kinh dị vô cùng nổi tiếng. Pháo hoa cũng vậy. Sinh ra để ăn mừng, để khiến người ta trầm trồ. Nhưng không ít trường hợp pháo hoa sử dụng sai quy trình đã gây bỏng, thậm chí tử vong. Game Freak đã thiết kế Blacephalon dựa trên cả hai mặt tích cực và tiêu cực này.
10. POIPOLE & NAGANADEL (UB Adhesive & UB Stinger)
Yếu tố ngoài hành tinh
Poipole là trường hợp đặc biệt, vì nó ít mang cảm giác “quái vật xâm lấn” hơn hẳn các Ultra Beast khác. Trong thế giới của nó, Poipole thân thiện đến mức được Biệt đội điều tra Ultra [Ultra Recon Squad] trao cho người chơi như một Khởi Hành Viên [First Partner Pokemon]. Khi tiến hóa thành Naganadel, thiết kế chuyển sang hình ảnh một loài côn trùng săn mồi, với nhiều đặc điểm gợi nhắc tới ong bắp cày châu Á. Đây là loài ong ký sinh, đẻ trứng vào vật chủ, ấu trùng ăn vật chủ từ bên trong. Một mô-típ ký sinh quen thuộc của phim ngoài hành tinh.
Yếu tố xâm lấn ngoài đời
Ong bắp cày chân vàng có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Nó lần đầu được phát hiện ở Pháp năm 2004, và từ đó lan rộng khắp Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Bỉ, Ý, Đức, Hà Lan. Chúng săn ong mật làm thức ăn chính, gây thiệt hại nặng nề cho ngành nuôi ong. Sự hiện diện của chúng còn khiến ong bản địa bị xua đuổi khỏi khu vực kiếm ăn, gián tiếp làm giảm hiệu quả thụ phấn. Ngoài ra, chúng có khả năng thích nghi khí hậu rất tốt. Một con cái có thể giao phối với nhiều con đực, giúp chúng lan nhanh dù chỉ có một số ít cá thể xâm nhập ban đầu.
Nghịch lý thiết kế
Ở Trái Đất, ong bắp cày xâm lấn có thể là một vấn đề sinh thái. Nhưng ở thế giới của Poipole, chính nó mới là sinh vật bản địa. Vậy Poipole có thực sự là một sinh vật “xấu” hay “nguy hiểm” không? Không nhất thiết. Vấn đề nằm ở sự mất cân bằng khi một sinh vật xuất hiện ở nơi nó không thuộc về. Và đây cũng chính là ý tưởng cốt lõi của toàn bộ Quái Thú Ultra.